Zomercolumn Ruud Horlings, dermatoloog UMCG

Ruggengraat van een spongebob,

“Doe wat de dokter zegt, niet wat hij doet”, was het advies van een bevriende orthopeed aan zijn patiënten. Het is echter slecht gesteld met de voorbeeldfunctie van de arts.

In het zonverbrande gelaat van de dermatoloog die aanmoedigt tot het gebruik van zonprotectie ziet de patiënt een excuus om hier juist geen gehoor aan te geven. Dat is jammer, want een goed voorbeeld wekt vertrouwen en verbetert de therapietrouw. De dokter weet wel wat medisch goed voor de patiënt is, maar blijkt zelf toch ook een kwetsbaar schepsel die sterk aan verleidingen onderhevig is. Al jaren aanschouw ik met verbazing hoe UMCG medewerkers voor slechts 1 of 2 verdiepingen de voorkeur geven aan de lift boven de zo gezonde benenwagen. Met dit inactieve gedrag accepteren ze zonder ogenschijnlijke problemen de wachttijden voor de lift en het massaal opgesloten zitten in een kleine ruimte. In dezelfde tijd hadden ze even de spieren aan kunnen spannen, de bloedsomloop een stimulans kunnen geven en enkele calorieën kunnen verbranden. “Rust roest” leerden we in onze medische opleiding. Kennis die blijkbaar toch behoorlijk snel weer wegzakt. “Use it or lose it” zullen we maar zeggen.

Wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor een goede gezondheid? Is dat de patiënt zelf of de arts? Of misschien wel de politiek? Al jaren woeden discussies over de eigen verantwoordelijkheid van de patiënt ten aanzien van zijn gezondheid. Moet bijvoorbeeld aan rokers het recht op een longtransplantatie worden ontzegd? En hebben hidradenitis suppurativa patiënten recht op peperdure medicatie (biologicals) als ze zelf niet bijdragen aan het verminderen van oorzakelijke factoren zoals afvallen en stoppen met roken? De passieve patiënt is verwend en wil gezondheid bij de dokter kopen alsof hij in de supermarkt een pak vla koopt. Dit consumptiegedrag leidt tot torenhoge zorgkosten.

Preventieve geneeskunde heeft een mooi streven, maar blijkt in de praktijk nog lastig uitvoerbaar. In de dermatologie werd enkele maanden geleden het advies gegeven om privé zonnebanken te verbieden in verband met de oncogene risico’s. Moeten we als analogie op de teksten op sigarettenpakjes plaatjes van grote huidtumoren op de zonnebank plakken? Waar je bij rokers nog aan kunt voeren dat ze omstanders met hun rookgedrag kunnen schaden is dat voor de (kunst)zonaanbidder niet het geval. Hij of zij schaadt immers alleen zichzelf.

Voor veel mensen is het lastig om de gevolgen van het huidig risicogedrag voor de toekomst in te schatten. “Maak zonnebrand gratis”, is de kopie van een artikel in de Telegraaf van 23 mei j.l. Hierin pleit een dermatoloog uit het UMCG voor de verstrekking van gratis zonnebrandmiddelen, helemaal voor risicogroepen. Een van de lezersopmerkingen onderaan het artikel is even pathognomonisch als tot wanhoop drijvend: “doe mij er dan ook een robot bij die me insmeert”. Luiheid zit blijkbaar in onze aard en gedragsveranderingen bereik je niet door mensen te verwennen maar alleen door een intrinsieke motivatie te creëren.